het ontwerp van stempasbrieven

we gaan al bijna weer stemmen, en dat betekent dat de stempasbrieven weer worden verstuurd. één aspect waar men in deze tijd weinig over praat is het ontwerp van deze brieven, terwijl het eigenlijk heel belangrijk is. overheidscommunicatie is moeilijk, omdat je iets aan het hele land moet communiceren. dit is een heel diverse doelgroep. denk bijvoorbeeld aan verschillende beperkingen die iemand kan hebben, maar ook aan verschillen in taalvaardigheid. goed ontwerp is daarom ook toegankelijk ontwerp.

bij een envelop zijn er verschillende vragen die je kunt stellen over het ontwerp:

  • kun je in één oogopslag de belangrijkste informatie verwerken?
  • is het voor iemand meteen duidelijk dat hier een stempas in zit? ook als iemand die slecht geslapen heeft snel door de post gaat, terwijl er een huilende baby is in de achtergrond? ook als iemand slecht of zelfs geen Nederlands kan?
  • is de tekst duidelijk? ook voor iemand met een verstandelijke beperking? ook voor iemand die Nederlands als een tweede taal spreekt?
  • is het duidelijk voor de ontvanger wat die moet doen? en ook hoe die dat moet doen?

met dit in gedachten, laten we stempasbrieven beoordelen!

gemeente Leusden

Foto van een envelop. beschrijving volgt.

linksboven staat “Gemeente Leusden”, met “Leusden” op een aparte regel en groter.

linksonder staat dikgedrukt “Let op: Deze envelop bevat uw stempas. Bewaar deze zorgvuldig!”. elke zin is op een aparte regel en de tekst “Let op:” is iets groter.

deze brief trekt je aandacht niet. de belangrijkste tekst (dat hier je stempas in zit en je hem zorgvuldig moet bewaren) is klein geschreven en makkelijk over het hoofd te zien. ook staan er geen instructies op over wat je moet doen met de brief. verder staat er ook niet op wanneer je kunt stemmen.

doordat de brief zo saai is kan ik me goed voorstellen dat niet iedereen zou doorhebben dat er een stempas in zit. er staat misschien wel “Let op: Deze envelop bevat een stempas.”, maar deze tekst is heel makkelijk over het hoofd te zien. de woorden “let op” zorgen er niet magisch voor dat men ook daadwerkelijk oplet.

woorden als “bevat” en “zorgvuldig” maken de tekst ook onnodig complex. in simpelere taal hadden ze ook iets als dit kunnen schrijven: “In deze envelop zit uw stempas. Bewaar deze goed!”

dit vind ik dus geen goed ontwerp. toen ik dit met de inzender deelde reageerde die met “Welk ontwerp lol.”, wat een mooie samenvatting is van mijn mening.

gemeente Alkmaar

Foto van een envelop. beschrijving volgt.

bovenaan in het midden staat het logo van de gemeente Alkmaar.

onder het adres staat de volgende tekst: “Stempas voor de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november. Kijk op de stempas voor uw stembureau”. Er is een enter tussen “Tweede” en “Kamerverkiezingen” en voor de tweede zin.

deze vind ik al wat beter. er staat relatief groot dat er een stempas in zit, en ook staat er vermeld wanneer je moet stemmen. alle informatie op de brief wordt even groot getoond en komt dus even belangrijk over, wat de scanbaarheid vermindert.

het is goed dat er staat dat je je stembureau op de stempas kunt vinden, maar had liever wel wat meer instructies gezien. als je niet bekend bent met hoe stemmen in Nederland werkt maakt deze envelop dat niet duidelijker voor je.

ik vind dit ontwerp dus beter dan die van Leusden, maar er is nog veel ruimte voor verbetering.

gemeente Amsterdam

Foto van een envelop. beschrijving volgt.

links bovenaan staat groot het logo van de gemeente Amsterdam. daaronder is een rode pen die een hokje inkleurt. hieronder staat klein de tekst “Stempas voor de verkiezing op 22 november 2023", waarbij de datum rood is.

direct daaronder is heel groot de tekst “Stem! 22 november” te lezen. dit is de grootste tekst van de envelop, en neemt 3/4 van de totale breedte van de brief in beslag. “Stem!” is in het rood.

hieronder staat dikgedrukt de tekst “Open deze envelop en neem mee:”, gevolgd door de bulletpoints “De stempas” en “Identiteitsbewijs”. het opsommingsteken hier is een vinkje.

onderaan staan de tekst “Kijk op www.amsterdam.nl/verkiezingen”, waarbij de link dikgedrukt is en met een streep eronder, maar niet blauw.

disclaimer: ik kom zelf uit Amsterdam.

ik vind dit een fantastisch briefontwerp. de belangrijkste informatie is duidelijk en groot zichtbaar. de rode pen maakt het ook meteen duidelijk dat het onderwerp van de brief “stemmen” is, ook voor mensen die geen Nederlands kunnen.

de envelop gebruikt ook duidelijke, krachtige instructies om de ontvanger te vertellen wat de bedoeling is. de ontvanger wordt hier aangemoedigd om te gaan stemmen, en ziet meteen wanneer dat kan en wat je er voor nodig hebt.

ook is het simpele taalgebruik opvallend. in plaats van “Deze envelop bevat uw stempas” staat hier “Open deze envelop en neem mee: de stempas”. volgens de Accessibility Leesniveau Tool is de envelop geschreven in het taalniveau B1, waardoor 95% van de Nederlandse bevolking deze teksten kunnen lezen en begrijpen.

het logo van de gemeente Amsterdam vind ik wel een beetje overdreven groot. het is bij verre het grootste logo van alle enveloppen die ik hier heb beoordeeld, terwijl me dit niet heel belangrijke informatie lijkt. maar het logo maakt dan weer wel duidelijk dat dit een officiële brief is van de gemeente, wat de kans lager maakt dat deze brief verloren gaat tussen alle andere post die iemand ontvangt.

tot slot

ik hoop dat je dit net zo interessant vond als ik. heeft jouw gemeente een interessant ontwerp? neem dan contact op! ik hoor er graag over. het ontwerp bij verkiezingen gaat trouwens nog een stuk verder dan alleen de enveloppen. zo zit er in de Amsterdamse stempasbrief ook een aparte gebruiksaanwijzing met instructies over hoe je kunt stemmen. deze gebruiksaanwijzing heeft simpele taal, veel plaatjes, en 4 vertalingen.

goed ontwerp is belangrijk!

gepubliceerd op 04-11-2023. alle foto’s in dit artikel zijn op grond van CC0 1.0 beschikbaar gesteld.